Akredytowane laboratorium badawcze, kiedy firma go naprawdę potrzebuje

Akredytacja to formalne potwierdzenie, że laboratorium ma kompetencje do wykonywania określonych badań. W Polsce udziela jej Polskie Centrum Akredytacji, a laboratoria badawcze są oceniane według normy PN-EN ISO/IEC 17025. Kluczowe jest to, że akredytacja dotyczy konkretnych metod wymienionych w zakresie akredytacji, a nie całego laboratorium. Laboratorium może mieć akredytację na oznaczanie metali w wodzie, ale nie na analizę tworzyw w tym samym pomieszczeniu.

• Przepis albo decyzja administracyjna wymaga wyników z laboratorium akredytowanego, na przykład w części pomiarów środowiskowych.
• Norma wyrobu albo procedura oceny zgodności przewiduje badania w akredytowanym laboratorium.
• Klient albo umowa handlowa wymaga protokołu z akredytowanego badania.
• Wynik ma być dowodem w sporze, a strona chce ograniczyć pole do podważania metody.
• Firma porównuje wyniki z wynikami innych laboratoriów i potrzebuje znormalizowanej metody.

• Diagnoza przyczyny problemu: dlaczego pęka element, skąd osad, czemu partia żółknie.
• Prace badawczo-rozwojowe, w których metoda często jest nowa i nie ma jeszcze normy.
• Porównanie surowców przed wyborem dostawcy.
• Badania wstępne przed zleceniem akredytowanego pomiaru, żeby wiedzieć, co mierzyć.

W takich przypadkach liczy się dobór metody i interpretacja wyniku, a laboratoria uczelni mają aparaturę, której wiele laboratoriów komercyjnych nie ma, na przykład mikroskopy elektronowe wysokiej rozdzielczości albo spektrometry do analiz niestandardowych.

Zanim zlecisz badanie, sprawdź w zakresie akredytacji laboratorium trzy rzeczy: czy jest na nim dokładnie ta metoda, której potrzebujesz, czy obejmuje ona Twój rodzaj próbki i czy zakres pomiarowy pasuje do wartości, których się spodziewasz. Protokół z badania wykonanego metodą spoza zakresu nie jest wynikiem akredytowanym, nawet jeśli wystawiło go laboratorium z akredytacją.

W potocznym języku firmy szukają akredytowanego laboratorium pomiarowego, a formalnie Polskie Centrum Akredytacji rozróżnia laboratoria badawcze (wykonują badania i analizy według PN-EN ISO/IEC 17025) oraz laboratoria wzorcujące, które sprawdzają przyrządy pomiarowe. Jeśli potrzebujesz wyniku badania próbki, na przykład składu, wytrzymałości albo zanieczyszczeń, szukasz laboratorium badawczego. Jeśli masz skalibrować wagę, termometr albo czujnik, szukasz laboratorium wzorcującego. Aktualny wykaz laboratoriów i ich zakresów jest w wyszukiwarce na stronie Polskiego Centrum Akredytacji.

• Wpisz w wyszukiwarce PCA nazwę metody albo normy, której wymaga zamawiający lub przepis, a nie samo słowo laboratorium.
• Sprawdź, czy zakres obejmuje twój rodzaj próbki i spodziewane wartości.
• Zapytaj o termin i o to, czy laboratorium przyjmuje próbki od klientów spoza swojej branży.
• Jeśli wynik trzeba będzie obronić albo wyjaśnić, zamów jednocześnie opinię eksperta, który zaplanuje badania i opisze wynik.

Akredytowany protokół mówi, ile czegoś jest w próbce i z jaką niepewnością. Nie mówi, dlaczego tak jest i co z tym zrobić. Dlatego w sprawach spornych i w diagnozie problemów najlepiej działa połączenie: pomiar akredytowany tam, gdzie jest wymagany, i ekspert, który zaplanuje badania i wyjaśni wynik. Raport eksperta z uczelni może korzystać z protokołów akredytowanych jako danych wejściowych.

Rynkowo pojedynczy pomiar standardową metodą to zwykle od kilkuset do 2 000 zł netto za próbkę, a badanie z przygotowaniem próbek, kilkoma metodami i interpretacją od 3 000 do 20 000 zł. Badania akredytowane są zwykle droższe od naukowych przy tej samej technice, bo wymagają pełnej procedury, wzorców i walidacji.

W kreatorze zapytania wybierasz badanie lub analizę laboratoryjną i opisujesz problem. Ekspert w ofercie podaje metodę, aparaturę i wyraźnie zaznacza, czy metoda jest akredytowana. Szczegóły na stronach laboratorium badawcze uczelni, analiza chemiczna i badania materiałów.